De eerste ochtenden zijn al fris en de bladeren aan de kastanje beginnen te kleuren. Precies het moment waarop je tuin je begint te vertellen dat de winter eraan komt. Wie nu een paar uur investeert, hoeft in november niet in de regen achter de feiten aan te lopen. Geen ingewikkelde klussen, gewoon een paar dingen op tijd doen.
Waarom je nu al moet beginnen, maar niet halsoverkop
September is niet te vroeg, maar ook niet het moment om alles in één weekend af te vinken. De grond is nog warm genoeg voor nieuwe wortelgroei, terwijl veel planten nog volop bloeien. Begin daarom met de klussen die tijd nodig hebben, zoals bloembollen planten en het gazon verticuteren, en bewaar het opruimen van kwetsbare planten voor als de eerste nachtvorst echt in zicht komt. Wie in een border al aardig bezig is met vaste planten en een rommelige cottagetuin, hoeft trouwens weinig te doen: juist die dichtbegroeide stijl is van nature al winterbestendiger dan een strak aangeharkt perk.
Blad opruimen, maar niet overal
Nat blad op het terras en de bestrating is levensgevaarlijk glad, dus daar mag de hark of bladblazer los. Op het gazon geldt hetzelfde: een dik pak blad verstikt het gras eronder. Maar op de borders en onder struiken laat je het gewoon liggen. Het werkt als een natuurlijke mulchlaag tegen de vorst en biedt egels en insecten een schuilplek voor de winter. Heb je siergrassen in de tuin staan, snoei die dan nog niet terug: de pluimen blijven de hele winter mooi staan en geven structuur en beweging op de momenten dat de rest van de tuin kaal is.
Bloembollen de grond in voor kleur in het voorjaar
Van september tot december is het bollenseizoen, met één uitzondering: tulpen plant je pas in november of december, dat voorkomt vuur, een schimmelziekte die bij warmere grond sneller toeslaat. Narcissen, krokussen, sneeuwklokjes en hyacinten kunnen wel al de grond in. Vuistregel voor de plantdiepte is twee tot drie keer de hoogte van de bol. Wil je maandenlang bloei, plant de bollen dan in lagen boven elkaar, de zogeheten bollenlasagne: grote bollen als tulpen onderin, kleinere als krokussen bovenin. Een border met wat kale plekken is trouwens ook precies de plek om een paar bodembedekkers bij te planten, die houden onkruid in bedwang en de bodem beter vochtig zonder dat je hoeft te wieden.
Kuipplanten en kwetsbare soorten beschermen
Mediterrane en subtropische kuipplanten zoals oleander, bananenplant en canna kun je beter niet buiten laten staan zodra de nachten kouder worden. Zet ze binnen of op een beschutte plek tegen de gevel. Plantenkappen, vliesdoek of gewoon een laag jute rond de stam beschermen vorstgevoelige heesters die wel buiten blijven staan. Vul de ruimte tussen pot en kuip op met blad of mulch, dat isoleert de wortels net dat beetje extra. En denk ook aan de vogels: zodra het kouder wordt, kost het ze steeds meer energie om op temperatuur te blijven. Vogelbescherming adviseert vooral vetrijk voer zoals vetbollen en pinda's, hygiënisch aangeboden op een paar verschillende plekken in de tuin.
Compost en mulch als deken voor je borders
Een laag compost of houtsnippers over de borders doet in de winter meer dan je zou verwachten. Het beschermt de wortels tegen strenge vorst, houdt de bodem vochtig en breekt langzaam af tot voeding voor volgend seizoen. Heb je zelf een composthoop, dan is dit hét moment om die om te zetten en de rijpe compost meteen te gebruiken. Geen eigen compost? Een zak schone tuincompost uit het tuincentrum werkt net zo goed. Verspreid een laag van een paar centimeter rond de voet van struiken en vaste planten, maar houd de stam zelf vrij, anders kan die gaan rotten.
Gazon, waterleidingen en gereedschap
Het gras krijgt zijn laatste maaibeurt van het jaar, maar zet het mes niet te laag: een te kort gazon herstelt slechter van de winter. September en oktober zijn bovendien de beste maanden om te verticuteren, dat haalt viltlagen en mos weg zodat het gras weer lucht en water krijgt. Tap buitenkranen af voordat het vriest en berg de tuinslang droog op, een bevroren leiding scheurt sneller dan je denkt. Heb je een beregeningspomp, zet die dan ook vorstvrij weg. Kleine reparaties aan een schutting of tuinschuurtje doe je nu ook liever dan in januari met natte handen in de kou.
Dit is wat je dit weekend al kunt doen
Je hoeft niet alles tegelijk aan te pakken. Begin met de bollen kopen en planten, zolang de grond nog werkbaar is heb je daar het meeste profijt van. Ruim blad op waar het gevaarlijk of schadelijk is, laat het liggen waar het nuttig is. En wacht met het echte winterwerk, zoals kuipplanten binnenhalen en kranen aftappen, tot de eerste vorst echt in de lucht hangt. Een tuin die je gefaseerd voorbereidt, staat er in het voorjaar altijd beter voor dan een tuin die in één haastige zaterdagmiddag winterklaar moest zijn.